Svoju specificnu gradnju, stanovanje i kulturno trajanje, Crnogorci su ovjekovjecili ne samo ostacima duhovne sadrzine, vec i materijalnim dobrima koja, poput kakvih muzejskih eksponata, krase spoljasnjost Crne Gore. Tvrdjave koje su odolijevale ogromnim imperijama i gradovi koji nose neizbrisive tragove desetina civilizacija, mjesta su koja morate posjetiti posto upoznate crnogorske muzeje. Ovi lokaliteti su izvorista crnogoske pisane rijeci, inspiracija crnogorskom slikaru, ona daju ritam crnogorskoj narodnoj igri, svojom i romanticnom i epskom dimenzijom. Zakoracite u svijet koji ostavlja bez daha…

Kulturni prostor nase zemlje ispresijecan je civilizacijskim putevima. Za vremenima i ljudima ostajali su nepokretni spomenici kulture, koji danas i bez ljudi pricaju sami za sebe. Na teritoriji Crne Gore, postoji nekoliko stotina takvih spomenika; drzava ih razlicito registruje, ali sa jednakom paznjom cuva, pa je broj onih ubiljezenih u registre nesto oko 350. Ponajvise je sakralnih, oko dvije stotine, te profanih, arheoloskih i fortifikacionih, A slijede tehnicki, memorijalni i etnoloski uz oko desetak urbanih cjelina i starih gradova. Pobrojiti ih sve, i reci tek po rijec, zahtijevalo bi, cini se, mjesece rada. Mi vam donosimo samo neke, koji zasigurno moraju postati dijelom svakog vaseg boravka u Crnoj Gori. Ukoliko zelite da spoznate nasu kulturu, u svakoj crnogorskoj opstini naicicete na neki od ovih spomenika. Na vama je da otkrijete i njihove zivotne price…

Bar

Stari Bar – Dusa danas savremenog i razvijenog Bara, u sebi cuva najljepse primjere graditeljstva jedne ere. Jednostavno, vrijeme kao da je stalo na ovom mjestu.
Crkva Svete Tekle - Gradjena karakteristicnim primorskim stilom gradjenja. Pored ikonostasa i pravoslavne trpeze, u crkvi postoji i katolicki oltar, sto ukazuje da je ova crkva sluzila i pravoslavnim i katolickim vjernicima.
Carsija i podgradje oko bedema, Stari Bar – Pravi mali etnoloski muzej na otvorenom.

Berane

Manastir Djurdjevi Stupovi – Spomenik koji datira jos iz XII vieka, centar kulturnog zivota ovga kraja tokom vise vijekova. Reprezentativne je arhitekture. Ovaj manstir je uvrsten u Svjetsku kulturnu bastinu koja je pod zastitom UNESCO-a
Rimski Castrum – Dolac – Izvoriste bogatih arheoloskih nalaza koje se vezuju za epohu rimske vladavine na ovim prostorima.

Bijelo Polje

Crkva Svetog Petra – jedan od najstarijih objekata crkvene arhitekture na Balkanu. U jednom momentu pretvorenau dzamiju.
Crkva Svetog Nikole – Spomenik iz XVII vijeka, s bogatom riznicom i reprezentativnim freskama jednog doba.

Budva

Stari grad – Biser Budve, inspracija za umjetnike, dom muzeja, boema i jadranskog duha.
Ostaci vile urbane u recepciji bivseg hotela Avala i prostor sa prezentiranim antickim grobnicama – Otkrice iz prve polovine dvadesetog vijeka koje i danas fascinira ljepotom.
Sveti Stefan – Nekada ostrvo ribara, danas najprestizniji hotel ove vrste, sa ocuvanom arhitekturom.
Ostaci kastela i lazareta u Petrovcu – Ostaci anticke civilizacije u ovom kraju. Posebno zanimljivi proucavaocima – arheolozima i istoricarima.
Crkva Svetog Nikole, ostrvo Sv. Nikola – Sakralni objekat na jednom od malo crnogorskih ostrva.

Cetinje

Ostaci manastira Crnojevica na Cipuru - Stari manastir, podigao ga je Ivan Crnojevic jos 1484 godine na lokalitetu koji se zove “Cipur” (od grckog kipurion sto znaci divna basta), a manastir je srusen 1692 godine tokom jednog od upada Sulejmana Busatlije na Cetinje.
Zabljak Crnojevica – Nekad prijetoni grad stare crnogorske drzave.
Dvorac kralja Nikole, dvorski muzej – Memorijalni dom sa pomenom na zivot kralja Nikole.
Mauzolej Petru II Petrovicu Njegosu na Lovcenu – Pocivaliste najveceg crnogorskog vladara na samom vrhu svete crnogroske planine.
Zetski dom, Zgrada kraljevskog pozorista – Vrelo crnogorske drame i pozorisnog umjetnickog stvaranja. Izuzetne ljepote u svom enterijeru, ovaj objekat danas prestavlja pravi spomenik i kulturni centar regiona.
Biljarda, Njegosev muzej - Memorijalni dom posvecen crnogorskom vladici.
Vladin dom – Danas kulturni centar, nekada centar politickog djelovanja.
Cetinjski manastir sa crkvom Rodjenja Bogorodice - Zaduzbina je Ivana Crnojevica, koji je bio vladar drzave Zete krajem XV vijeka. U poslednjih 500 godina ovaj manastir je bio sjediste svih crnogorskih mitropolita.
Manastir Kom Crnojevica sa crkvom Uspenja Bogorodice - Nalazi se na gori, opkoljen zastitnim zidom sa dvije kapije. Ima kamenu kulu i zvonik posene ljepote.
Istorijsko jezgro grada Cetinja – Srediste politickog i kulturnog zivota Crne Gore u toku proteklih nekoliko vijekova.
Francusko poslanstvo u Kraljevini Crnoj Gori
Italijansko poslanstvo u Kraljevini Crnoj Gori
Austrijsko poslanstvo u Kraljevini Crnoj Gori
Englesko poslanstvo u Kraljevini Crnoj Gori
Rusko poslanstvo u Kraljevini Crnoj Gori
Grob vladike Danila na Orlovom krsu – Specifican monument rodonacelniku dinastije Petrovic, divna gradnja sa simbolicnim predstavama.
Kuca Svetog Petra na Rijeci Crnojevica – Dom crnogorskog vladike i sveca u tihoj i ocaravajucoj Rijeci.
Reljef Crne Gore u dvoristu Biljarde – Fenomenalan reljefni prikaz nase zemlje nastao u Prvom svjetskom ratu.
Vlaska crkva – Jedan od najstarijih hriscanskih svetinja u Crnoj Gori, ogradjena puscanim cijevima zarobljenog oruzja.
Stara elektricna centrala – Prvi korak u stvaranju moderne zemlje poceo je bas na ovom mjestu.

Danilovgrad

Gradina Martinici – srednjevjekovno utvrdjenje sa ostacima crkve iz ranog srednjeg vijeka.
Manastir Ostrog – Jedno od najposjecenijih hriscanskih svetinja u Evropi. Cuva mosti Sv. Vasilija Ostroskog. Manastir star vise vijekova gotovo da je uklesan u stijenu.
Grad Spuz sa bedemima – Popriste velikih bitaka izmedju Crnogoraca i Osmanlija.

Herceg Novi

Manastir Savina - Ovaj srednjevjekovni manastir ima tri crkve od kojih su dvije posvecene Uspenju Bogorodice. Ima konak sa riznicom, i izdvojenu crkvu Svetog Save. Mala i Velika crkva sa konakom cine jednu cjelinu dok se treca crkva, parohijalna, nalazi na brijegu iznad konaka a posvecena je Svetom Savi. Po legendi ovu crkvu je gradio Sveti Sava u XIII vijeku, pa je po njemu i dobila ime.
Staro gradsko jezgro Herceg Novi – Srce grada sa izvanrednim elementima primorske graditeljske kulture
Sakralni kompleks sa Njegosevom skolom – Mjesto odakle je poteklo prvo znanje najveceg crnogorskog vladara i mislioca, Petra II Petrovica Njegosa.
Samostanski kompleks Svetog Antuna – Vijekovni duhovni centar katolicanstva u ovom kraju.

Kolasin

Manastir Moraca – Jedan od najljepsih primjera manastirskog slikarstva na ovim prostorima.
Ostaci barutane, Vinica Brdo – izvrsno izletnicko mjesto sa rusevinama turske barutane odakle se pruza divan pogled na krajolik.
Most knjaza Danila na Mrtvici – Primjer graditeljstva u spajanju sa fantasticno lijepim kanjonom.

Kotor

Stari grad Kotor – Jedan od najljepsih kutaka Crne Gore, izvrsna i reprezentativna primorska gradnja i duh grada koji obitava unutar zidina.
Crkva i ostrvo Gospe od Skrpjela - Crkva Gospe od Skrpjela nalazi se na istoimenom ostrvu koje se nalazi u Bokokotorskom zalivu naspram prelijepog malog i mirnog grada Perasta. Ova crkva podignuta je 1630 godine, na vjestackom ostrvu koje se sagradili peraski ribari.
Grad Perast - mjesto nadomak Kotora u kojem su poznate palate.
Katedrala Svetog Tripuna - Ova katedrala je poznata po velikoj riznici koju posjeduje, jer je ona ujedno i jedna od starijih na prostorima Evrope.Danas je pod zastitom UNESCO-a.
Ostaci anticke vile sa mozaicima u Risnu – Jedinstven primjerak na nasoj obali.
Gradska vrata – Simbol otvorenosti i odbrane Kotora.
Crkva Svetog Luke u Starom gradu – Sa odlikama i romaničke i vizantijske arhitekture, ova crkva je danas znacajna po tome sto ima dva oltara, katolički i pravoslavni.
Stijena Lipci Strp – Arheoloski lokalitet od nacionalnog znacaja.
Toranj sa satovima – Nekada neodvojiv dio svakog starog urbanog jezgra. Danas atrakcija za svakog posmatraca.
Crkva Svetih Kozme i Damjana, Muo – Spomenik sakralne primorske gradnje.

Niksic

Crvena Stijena – Jedan od najpoznatijih arheoloskih lokaliteta kada je u pitanju praistorija na ovim prostorima.
Dvorski kompleks Kralaj Nikole – Nekada kraljevska rezidencija, danas kulturni topos savremenog Niksica.
Saborna crkva Svetog Vasilija Ostroskog – Zastitni znak grada, na malom uzvisenju,posvecena crnogorskim borcima.

Plav

Kula Redzepagica – Primjer specificnog svjetovnog graditeljstva ovog dijela Crne Gore. Najstarija ocuvana gradjevina u ovom kraju.

Pljevlja

Husein-pasina dzamija – Dzamija iz XVI vijeka sa minaretom visokim 42m.
Manastir Sveta Trojica – Pominje se jos u ranom XVI vijeku, bogat frekama izrazite ljepote i riznicom-skrivnicom sa brojnim rukopisanim i stampanim knjigama.

Pluzine

Manstir Piva – Prije nekoliko decenija kamen po kamen premjesten sa originalne lokacije. Jedan od stubova pravoslavlja u Crnoj Gori.

Podgorica

Lokalitet Duklja, Rimski grad Doclea – Arheoloski lokalitet na mjestu nekada bogatog centra rimske provincije.
Medun, ilirsko utvrdjenje – Ostaci ilirskog utvrdjenog grada nedaleko od Podgorice. Izvoriste saznanja o boravku ove civilizacije kod nas.
Dvorski kompleks na Krusevcu – Rezidencija porodice Petrovic u kojoj se danas nalaze galerije i kulturni prostori.
Manastir Dajbabe – Mjesto gdje su se vjera i priroda stopile u fantastican manastirski kompleks.
Sahat kula u Staroj varosi – Zastitni znak stare Podgorice. Reprezentativna kula iz doba turske vladavine.
Naselje Vranjina – Crnogorska Venecija, na polovini puta izmedju mora i glavnog grada.

Tivat

Poluostrvo Prevlaka sa ostacima manastira Svetog Mihajla – Jedan od ljepsih krajolika na crnogorskom primorju, uz ruine nekada impozantnog duhovnog kompleksa.
Kompleks Buca-Lukovic - Renesansna cjelina sa znatnim brojem detalja kasne gotike.
Palata Verona – Bizanti, Racica – Jedan od najljepsih arhitektonskih poduhvata stare crnogorske gradnje. Spoj domaceg, primorskog, i okolnih, mahom mletackih, graditeljskih uticaja.

Ulcinj

Stari Grad Ulcinj – Poseban po spoju primorske i orijentalne arhitekture.
Crkva-Dzamija – Tacka spajanja dvije religije, danas objekat od znacaja za lokalni kulturni zivot.
Sahat kula, Podgradje – Primjer specificnog ulcinjskog graditeljstva.

Zabljak

Crkva Svetog Preobrazenja – Crkva u svojoj klasicnoj pojavi; ocituje se umjerenost stvaralackog duha.

Fortifikacioni spomenici kulture u Crnoj Gori

Na mjestima gdje se crnogorsko graditeljstvo i istorija spajaju, ostali su vjecni spomenici u vidu gradskih utvrdjenja, srednjevjekovnih gradova i utvrdjenja za vojne namjene. Neki od njih, polako gube bitku sa zubom vremena, ali u svoj svojoj rusticnosti, oni ce vam ispricati pokoju pricu i legendu iz doba kada su bili na vrhuncu svoje moci i vrijednosti i kada su se brojna koplja i macevi lomili u pokusaju da ih zauzmu. Danas je takvih utvrdjena u Crnoj Gori 25. Kule i bedemi, zadivice sve ljubitelje fortifikacionih objekata, istoricare, ali i same savremene graditelje. Za ljubitelje ovog graditeljstva, donosimo spisak svih crnogorskih utvrdjenja-spomenika:

Utvrdjenje Besac, Virpazar – Jedno od desetak utvrdjenja na obalama Skadarskog jezera. Izrazito jake zidine i dominantno vojna namjena ga karakterisu.
Utvrdjenje Grmozur, Grmozur – Nekadasnji zatvor, prepun legendi o bjekstvu, zatocenistvu i ljudima koji su proveli neko vrijeme na ovom ostrvu.
Utvrdjenje Nehaj, Sutomore – Visoko iznad nakadasnjeg Spica, ova tvrdjava je danas i izletnicki i istorijski lokalitet. Izvrsta je vidikovac. Prakticno neosvojiva tvrdjava iz XVI vijeka.
Tvrdjava Lesendro, Vranjina – Jedno od brojnih jezerskih ostrva, nedaleko od Vranjine, cuva ruiniranu tvrdjavu.

Ostaci Kastela i Lazareta, Petrovac – Ostaci mletackog stvaralastva iz XVI vijeka.
Tvrdjava Djurdjevac, Pobori kraj Budve – Svjedok
Tvrdjava Kosmac, Brajici kraj Budve – Datira iz sredine XIX vijeka, iz doba austro-ugarske okupacije.

Tablja, Cetinje - Manje utvrdjenje vojno-izvidjacke namjene, iznad manastira.
Zabljak Crnojevica – Utvrdjeni prijestoni grad.
Obod Crnojevica, Rijecki Grad, Cetinje – Povremena i privremena prijestonica sa jakim utvrdjenim zidinama iz XV vijeka.

Tvrdjava Forte mare, Herceg Novi – Spomenik graditeljstva XIV vijeka.
Tvrdjava Spanjola, Herceg Novi – Njena gradnja je zapoceta za kratkotrajne spanske vladavine gradom, zavrsili su je Turci koji su joj dali konacan izgled
Uvrdjenje Mamula, Herceg Novi – Utvrdjenje na ostrvu kraj Herceg Novog. Posebno vazna u II Svjetskom ratu.
Kanli Kula, Herceg Novi – Nekada kasarna i konjusnica danas ljetnja kulturna pozornica. Svjedok burne istorije grada.
Zidine hercegnovskog grada, Herceg Novi – Bedemi koji su vijekovima stitili biser sjevernog crnogorskog primorja.

Duga, Niksic – Crnogorski Termopili, lokalitet od izvanrdnog znacaja za crnogorsku istoriju.
Gradski bedem, Niksic – Ostaci starog niksickog grada, izuzetnih dimenzija i ljepote.
Kula u Starom selu, Niksic – Primjer reprezentativne crnogorske kontinentalne gradnje nastala 1885. godine,
Tvrdjava Klacina, Niksic – Manje utvrdjenje ratne namjene.

Balsin grad, Ponari, Podgorica – nekada centar vladavine jednog od prvih vladara Crne Gore iz ranog Srednjeg vijeka.
Medun, Podgorica – Ilirsko utvrdjenje nadomak glavnog grada
Tvdjava Decic, Tuzi, Podgorica – Manje ratno utvrdjenje.
Tvrdjava Planinica, Dinosi, Podgorica - Manje ratno utvrdjenje.
Tvrdjava Oblun, Vukovci, Podgorica - Manje ratno utvrdjenje.
Tvrdjava Ribnica, Podgorica – Utvrdjenje u samom centru grada.